Transformasie in Suid-Afrika "is onder beleg".
Thulani Tshefuta, sameroeper vir die burgerlike samelewing in die Nasionale Ekonomiese, Ontwikkelings- en Arbeidsraad (Nedlac), het Maandag in Pretoria dié opmerking gemaak op 'n ontbytsessie oor die nuwe transformasiefonds van R100 miljard.
Adj.pres. Paul Mashatile was die hoofspreker. Leiers in die sakesektor en verskeie ministers het die geleentheid bygewoon.
Tshefuta sê hy het gedink die tyd is verby waar daar voorbrand gemaak moet word vir transformasie, maar hy was verkeerd. "Die stem van anti-transformasie word sterker. Die stem van anti-transformasie is georganiseerd. Dit druk skaamteloos voort.
"Sommige sektore van die samelewing vra vir die sluiting van die owerheid vir sektorale onderwys en opleiding (Seta) en die herleiding van daardie finansiering. Gelyke indiensneming is onder beleg. Nasionale Gesondheidsversekering (NGV) is onder beleg.
"Breedgebaseerde swart ekonomiese bemagtiging (BGSEB) is nie gespaar nie. Ons daaglikse ervaring oor internasionale handel en die transformasiefonds is nie gespaar nie."
Sy uitspraak kom te midde van planne deur die DA om nuwe regulasies vir gelyke indiensneming in die hof uit te daag en Solidariteit wat in Maart 'n aanmaning aan Parks Tau, minister van handel, nywerheid en mededinging, gestuur het oor die voorgenome transformasiefonds.
Tshefuta sê die burgerlike samelewing en die sakesektor gaan voordeel trek uit die transformasiefonds. "Die regering kan nie die enigste stem wees wat oor die kwessie praat nie. Ons stem is nie daar nie; ons moet weer daardie ruimte gaan beset."
Hy het 'n beroep gedoen vir die onmiddellike toepassing van die transformasiefonds.
‘Noodsaaklike ingryping'
Busisiwe Mavuso, uitvoerende hoof van Business Unity South Africa (Busa), het op haar beurt die transformasiefonds as 'n "noodsaaklike ingryping" bestempel.
"Die rede waarom daar van Suid-Afrika gepraat word as 'n onvoltooide oorgang, is presies omdat ons daarin misluk het om transformasie as 'n land in te lui. Ons het misluk ten opsigte van inklusiwiteit en dit kan nie ontken word nie.
"Ek dink ons het gereeld deurmekaar geraak oor wat dit is wat ons in 1994 bereik het. Ons het demokrasie in 1994 bereik. Demokrasie is 'n politieke stelsel; dit is nie geregtigheid nie, nóg is dit gelykheid.
"Ons moet nog die beginsels van gelykheid en geregtigheid inlui. Ek dink dit is wat dié fonds wil bereik."
Die sakesektor sal volgens haar nie ontken dat die sakesektor misluk het om sy entiteite of verskaffingskettings te transformeer of dat daar steeds organisatoriese kulture is het "wat weerstandig is teen verandering en transformasie" nie.
Ontleding
'n Gedetailleerde ontleding moet gedoen word om te bepaal wat die primêre beperkinge is wat tot die hoë mislukkingsyfer van klein sakeondernemings aanleiding gee.
Sy het talle vrae oor die fonds gehad, waaronder sy struktuur, bedryfsmodel, teikens, prestasiemonitering, toesigondersoeke, die identifisering van ondernemings wat dit gaan ondersteun, en die risiko's verbonde aan die fonds.
"Tensy en totdat al dié vrae beantwoord word, is ek bevrees sal dit doodgebore wees."
Ook Elias Monage, president van die Black Business Council, sê die totstandkoming van die fonds is 'n beduidende mylpaal in die land se reis daarna om 'n inklusiewe ekonomie te bou. Die organisasie is daartoe verbind om onvermoeid te werk om te verseker die fonds bereik sy doelwitte en dra by tot die ekonomiese transformasie van die nasie.
‘Belangrike en historiese dag'
Mashatile het dit as 'n "historiese" dag beskryf.
"Ons verwelkom die bekendstelling van die transformasiefonds ten volle, aangesien dit as 'n strategiese voertuig vir sakeondernemings sal dien om verandering te omarm, innovasie te kweek en groei te dryf. Die fonds sal as 'n katalisator dien vir finansiële ondersteuning en organisasies deur kritieke oorgange lei. Dit sal hulle in staat stel om nuwe geleenthede aan te gryp wat in die mark voorkom."
Korrupsie
Mashatile sê 'n inklusiewe ekonomie sal nie bereik word so lank as wat daar korrupsie in die openbare sowel as die private sektor is nie.
Korrupsie verhinder die groei van klein en mediumgroot ondernemings "deur koste te verhoog, wins te verminder en onsekerheid te skep".
"Om 'n inklusiewe ekonomie te bevorder moet ons ons daartoe verbind om aandag te gee aan korrupsie deur ons instellings te versterk, deursigtigheid en aanspreeklikheid te kweek en interaksie met landsburgers te bevorder.
"Dit sluit in die ontwikkeling en toepassing van robuuste raamwerke teen korrupsie, die versterking van die strafregstelsel, en deur openbare deelname en oorsig aan te moedig.
"Die regering is daartoe verbind om korrupsie te beveg, op aanspreeklikheid en deursigtigheid te fokus en om korrupte netwerke af te takel. Die poging sluit die totstandkoming van gespesialiseerde ondersoekeenhede en die versterking van wetgewing in om geldwassery en bedrog te bekamp."
Inklusiewe ekonomie
Dit is volgens hom die oorhoofse doelwit van die regering om die ontwikkeling van 'n inklusiewe ekonomie aan te moedig. "Ons doelwit as die regering is om gelyke ekonomiese groei te skep wat almal uit alle uithoeke van Suid-Afrika bevoordeel.
"Suid-Afrika staan tans voor een van die hoogste vlakke van ekonomiese ongelykheid wêreldwyd, met 'n Gini-koëffisiënt van 0,63 en 'n armoedevlak van 17,82%, wat die beduidende ongelykheid in inkomste en welvaart beklemtoon.
"Dié maatstaf van ongelykheid impliseer dat 'n klein fraksie van die bevolking wanproporsionele groot hoeveelhede welvaart en inkomste geniet wat nie vir die meerderheid toeganklik is nie.
"Dit is natuurlik 'n teken van die hardnekkigheid van die nalatenskap van apartheid - 'n werklikheid wat selfs in dié stadium van ons demokrasie nooit geïgnoreer behoort te word nie."
SEB bly belangrik
SEB bly 'n belangrike deel van die land se ekonomiese landskap, volgens Mashatile 'n "kritieke instrument" om die ongeregtighede van die verlede uit te wis en ekonomiese deelname te verbeter.
Kwessies wat die oorhoofse vordering van SEB verhinder moet aandag kry, waaronder skynbemagtiging en nie-aanmelding. Oplossings moet ook gevind word ten opsigte van toegang tot finansiering vir swart ondernemings.
Finansiering
"Dit is belangrik om te erken dat die finansieringstekorte in Suid-Afrika 'n bydraende faktor is tot die mislukking van kleinsakeondernemings. Ondanks ingryping deur die regering, soos die ontwikkeling van ondernemings en verskaffers wat 'n kritieke komponent van BGSEB is, is daar steeds 'n noodsaaklikheid vir bykomende maatreëls om toegang tot finansiering vir klein, mikro- en middelslag-ondernemings uit te brei."
Die gesentraliseerde fonds, geadministreer in vennootskap met die private sektor, sal groter toegang tot finansieringsgeleenthede verseker, veral vir township- en landelike ekonomieë. Finansiering sal aan verskeie ekonomiese sektore gebied word, waaronder die dienstesektor, toerisme en landbou.
- philda.essop@24.com
