Duisende jare lank vier verskillende beskawings al die begin van hul nuwe jaar. In ons tyd begin die meeste Nuwejaarspartytjies op 31 Desember, oftewel Oujaarsaand, en dit hou aan tot die vroeë oggendure van 1 Januarie - Nuwejaarsdag.
Die meeste tradisies sluit partytjies, spesiale kos en soms vuurwerke in. Mense maak ook Nuwejaarsvoornemens. Ons leer jou waar die idee van 'n nuwe jaar vandaan kom en watter spesiale tradisies verskillende lande in die wêreld het om Nuwejaarsdag te vier.
Toentertyd
Die vroegste viering van die koms van die nuwe jaar waarvan ons in die annale van die geskiedenis bewus is, dateer uit sowat 4 000 jaar gelede uit die tyd van die antieke Babiloniërs in wat vandag Irak is.
Vir hulle het die nuwe jaar begin met die eerste nuwe maan ná die lentenagewening - in die Noordelike Halfrond is dit die dag in Maart wanneer die dag en nag ewe lank is. Vir hulle het dit die 11 dae lange gods- diensfees Akitu ingelui.
Ons kalender
Ons het ons Westerse kalender van die Romeine oorgeërf. Sowat 2 000 jaar gelede het die ou Romeinse kalender, wat te min dae gehad het, ver agter die son geraak.
Ten einde die kalender weer in pas met die son te kry, het keiser Julius Caesar in 46 v.C. besluit om die beste sterrekundiges en wiskundiges te gebruik om dié probleem op te los.
Hy het toe die Juliaanse kalender ingestel wat baie na aan die Gregoriaanse kalender is wat ons vandag nog gebruik. Die meeste lande in die wêreld gebruik die bygewerkte Gregoriaanse kalender wat genoem is na pous Gregorius XIII, wat dit reeds in Oktober 1582 ingestel het.
Die Romeinse kalender was so ver agter dat Caesar in die jaar 46 v.C. altesaam 90 ekstra dae moes byvoeg om sake in orde te kry.
Caesar het bepaal 1 Januarie sal die eerste dag van die jaar wees. Dit was ter ere van Janus, die Romeinse god van onder meer tyd, beginne en eindes en oorgange. Janus het twee gesigte gehad - hy kon dus terug na die verlede en vorentoe na die toekoms kyk.
Die Romeine het die Nuwejaarsfees gevier deur hul huise met louriertakke te versier, vir mekaar geskenke te gee en wilde partytjies te hou.
Laat waai met lawaai
In byna alle lande wêreldwyd gaan die Nuwejaarsvierings gepaard met 'n groot geraas. Mense skiet vuurwerke en klappers, en kerkklokke word gelui.
Vir Roosj Hasjana (die Joodse Nuwejaar wat gewoonlik in September-Oktober val) word die sjofar (ramshoring) geblaas as 'n wekroep sodat mense hul verkeerde dade kan laat staan.
Geraasmakery en vuurwerke op Oujaarsaand het waarskynlik hul oorsprong in antieke tye toe mense geglo het geraas en vuur verjaag bose geeste en bring geluk. Die Chinese het vuurwerke uitgevind en gebruik dit tot vandag toe in skouspelagtige Nuwejaarsdagvierings.
Die ikoniesste Nuwejaarstradisie in Amerika is die reusebal wat in New York se Times Square klokslag om middernag laat val word. Miljoene mense wêreldwyd kyk hierna.
Die mense in China skiet ook klappers, terwyl mense in die ou dae in Thailand geweerskote afgevuur het om demone af te skrik.
Die Italianers laat hul kerkklokke vir die vale lui, die Switsers slaan op tromme, en in Noord-Amerika sal jy veral sirenes en partytjietoeters hoor.
Ons in Suid-Afrika het natuurlik die vuvuzela om die ou jaar luidrugtig mee te groet.
Kos wat geluk bring
Baie Nuwejaarstradisies behels eetgoed. In Spanje is dit die gewoonte om op Oujaarsaand om middernag 12 druiwekorrels te eet. Mense probeer dit gewoonlik afsluk met elke lui van die klok. Hierdie tradisie word nagevolg in die hoop dat jy so vir jouself 12 gelukkige maande in die nuwe jaar sal verseker.
In baie dele van Amerika is dit 'n tradisie om op Nuwejaarsdag swartbekboontjies vir geluk te eet. In kulture waar die vark 'n simbool van voorspoed en vooruitgang is, sal varkgeregte op die Nuwejaarstafel verskyn.
Dit sluit lande in soos Kuba, Oostenryk, Hongarye en Portugal. In sekere lande is dit 'n tradisie om ringvormige koeke en pasteie te eet omdat die ronde vorm van die kos daarop dui dat die jaar 'n kringloop voltooi het.
In Nederland word oliebolle geëet. Mexiko en Griekeland is van die lande wat dieselfde tradisie volg.
In Swede en Noorweë word 'n ryspoeding op Oujaarsaand voorgesit waarin 'n amandel versteek is. Die mens wat die neut kry, kan glo 12 maande van voorspoed verwag.
In Indië en Pakistan word rys ook met voorspoed vereenselwig.
Met die Joodse Nuwejaar (Roosj Hasjana) word verskeie kossoorte met 'n dieper betekenis voorgesit. Een daarvan is appels wat in heuning gedoop is. Dit stel 'n soet nuwe jaar voor.
Slaan 'n nuwe blaadjie om
Baie mense besin oor hul lewe en maak planne om dinge in die nuwe jaar beter te doen. Die gebruik om voornemens te maak kan na die Babiloniërs teruggevoer word.
Nuwejaarsdag is 'n belangrike vakansiedag in Japan. Dis 'n simbool van vernuwing. Baie mense hou 'n bonenkai (vergeet-die-jaar-partytjie) om van probleme afskeid te neem en voor te berei op 'n nuwe begin.
Misverstande en wrokke word vergewe en huise word geskrop. Om middernag op Oujaarsaand slaan Boeddhistiese tempels hul ghongs 108 keer om 108 soorte menslike swakhede uit te werp. Nuwejaarsdag is dan 'n vrolike dag en kinders kry klein geskenkies.
Moslems vier die Islamitiese Nuwejaar volgende jaar op 9 of 10 Augustus, afhangend van die sigbaarheid van die maan en sterrekundige berekenings. Volgens die Islamitiese kalender breek die jaar 1443 dan aan.
Die meeste Moslems vier die vakansiedag deur gebedsessies in die moskee of deur tyd saam met familie deur te bring. Die klem val vir Moslems op besinning, herinnering en dankbaarheid.
Teks: Cum Laude Media; Bronne: theweek.co.uk, cnn.com, history.com, almanac.com, infoplease.com, wikipedia.org; Foto's: GALLO IMAGES/ALAMY, GALLO IMAGES/GETTY IMAGES, WIKIPEDIA
Hulp met skooltake
Jy kan al die vorige artikels van Huisgenoot in die Klaskamer koop en hier aflaai.
