'n Muntstuk met 'n afbeelding van 'n Britse pleks van 'n Boere-wa daarop, wat die destydse pres. Paul Kruger en sy volgelinge woedend gemaak het, is een van vier seldsame munte wat die naweek opgeveil gaan word.
Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog van 1899 tot 1902 kon die Boere nie geld munt nie. Die Britse Ryk was in 'n stryd met die Boere gewikkel om beheer oor die twee onafhanklike Boererepublieke - die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) en die Oranje-Vrystaat - te bekom.
Te midde van die stryd om hul onafhanklikheid te handhaaf het Kruger beveel dat nuwe munte gemunt moet word. Sonder die middele om die stempels te skep wat nodig was om nuwe munte te slaan, het die regering beveel dat nuwe stempels in Duitsland gemaak word.
Die besending is egter op pad van Duitsland na die ZAR deur die Britte onderskep.
Landon Coleske, historikus en numismaat van die Bassani-veilingshuis, verduidelik as teken van verset teen die Britte, is ‘99' op bestaande 1898-pond-munte gestempel om die Boere se soewereiniteit van Britse oorheersing te bevestig.
Volgens Coleske is die hoogtepunt van Bassani se 12de Signature Auction op 30 Maart die seldsame 1898-ZAR-pond met die unieke "99"-stempel - een van slegs 130 wat ooit gemaak is.
"Dié oorlogsmunte is van die mees gesogte in Suid-Afrikaanse numismatiek. Die skaars ZAR-pond kan 'n rekordbedrag behaal en moontlik vir tot R1 miljoen verkoop."
Die 5 sjieling-munt met die Britse wa pleks van die Boere-wa, wat groot opskudding veroorsaak het, is in 1892 vervaardig. Daardie jaar het die Duitse graveerder Otto Schultz opdrag gekry om Suid-Afrika se muntontwerpe te moderniseer.
Omdat Schultz nie met Boere-waens vertroud was nie, het hy per ongeluk 'n Britse wa op die agterkant van die 5 sjieling-munt uitgebeeld, met twee disselbome en ewe groot voor- en agterwiele. Hierdie "dubbeldisselboom"-ontwerp is in Berlyn vervaardig, met net 4 327 munte wat geslaan is.
"Die Boere was woedend oor hierdie fout en die terugslag het gelei tot die vinnige oprigting van die Pretoria Munt later daardie jaar. Die ontwerp is reggestel en die ‘enkeldisselboom'-weergawe is geslaan, nou met 'n groter agterwiel, wat nasionale trots herstel het," sê Coleske.
Volgens Coleske is die reggestelde "enkeldisselboom"- 5 sjieling-munt in Pretoria gemunt, met 'n uitgawe van 14 000 - 'n aansienlike verhoging teenoor die "dubbeldisselboom"-weergawe, maar steeds 'n gesogte versamelstuk in die Suid-Afrikaanse numismatiek-gemeenskap.
"Hierdie skuif na plaaslike muntproduksie was 'n keerpunt in die ZAR se strewe na monetêre selfstandigheid."
Nog 'n item op die veiling is die enigste bevestigde voorbeeld van die 1874-ZAR-2,5 sjieling-goudbrons-munt. Hierdie munt is ten tyde van die presidentskap van Thomas Francois Burgers beplan en verteenwoordig die Republiek se eerste poging om amptelike munte te slaan. Destyds was Suid-Afrika afhanklik van buitelandse geldeenhede, maar pres. Burgers het gepoog om 'n eie geldstelsel te skep.
"Dié munt is egter nooit in grootmaat vervaardig nie en is 'n versamelstuk van onskatbare historiese waarde," sê Coleske.
Sondag sal 65 skaars muntstukke opgeveil word.
In Januarie vanjaar, in 'n geskiedkundige oomblik vir Suid-Afrikaanse munte, is die "Republiek Goud 9 Pond 1898" - bekend as die "enkele 9-oordrukmunt" - vir 'n verstommende R41 miljoen opgeveil.
Die ikoniese muntstuk - met Kruger se gesig aan die een kant - is een van Suid-Afrika se belangrikste muntskatte. Dit trek steeds die aandag van versamelaars en historici wêreldwyd.
LEES OOK | Geskiedkundige SA muntstuk behaal R41 miljoen op veiling
