Die mislukkings van die nasionale finansiële hulpskema vir studente (NFSAS) is nog ’n bewys dat die demokratiese regering nie daarin slaag om instellings te bestuur nie.
Daar word nou ’n beroep op die regering gedoen om geld vir arm studente direk na universiteite oor te dra.
Die mislukking van regeringsdepartemente en -agentskappe het tot gevolg dat dienste wat die staat moet lewer deur die private sektor gelewer word. Die veiligheidsektor gedy omdat polisiëring misluk het. Elektrisiteit is geprivatiseer nadat kragtekorte tot beurtkrag gelei het. Private onderwys floreer weens kommer oor die gehalte van onderrig in openbare skole.
Kommer oor privatisering het egter toegeneem omdat die regerende ANC homself uit die staanspoor as ’n ontwikkelingstaat voorgehou het wat in elke segment van die samelewing die voortou sou neem. ’n Ontwikkelingstaat is ’n model waar die regering ekonomiese groei aktief bestuur, armoede takel, en historiese ongelykheid deur openbare beleid en staatsbeheerde entiteite regstel.
Voordat pres. Cyril Ramaphosa president geword het, was daar vrese dat hy, ’n sakeman, bevooroordeeld teenoor die private sektor sou wees. Die vrese is nie ongegrond as jy na sommige van sy besluite die afgelope paar jaar kyk nie.
Solly Mapaila, sekretaris van die SAKP, het vroeër vandeesweek die toenemende oopstelling van openbare bates en dienste aan die private sektor as ’n aanval op die werkersklas bestempel. Hy voer aan dat die ontbondeling van Eskom en die totstandkoming van nuwe entiteite Eskom effektief van bates gestroop en openbare eienaarskap verswak het. Die ontbondeling word as ’n voorloper tot privatisering beskou.
Ramaphosa se verkrygingsprogram vir hernubare krag deur onafhanklike kragprodusente en die verhoging van die drempel van selfopwekking sonder ’n lisensie tot 100 MW, het private maatskappye toegelaat om groot kragaanlegte te bou en te bedryf. Vakbonde voer aan dat dit kragopwekking van die staat af wegskuif en tot werksverliese in die tradisionele steenkoolmynsektor kan lei.
Debatte oor die oordrag van kraglyne na ’n onafhanklike transmissiemaatskappy, wat private produsente toelaat om krag direk aan verbruikers te verkoop, het waarskuwings oor die oordrag van bates en staatsbeheer ontlok.
Watervoorsiening is ook ’n krisis en die totstandkoming van die Nasionale Agentskap vir Waterhulpbron-infrastruktuur om openbare finansiering met private kapitaal vir grootskaalse waterprojekte te laat saamsmelt het kommer onder burgerlike groepe laat ontstaan oor die kommersialisasie van waterdienste. Volgens Mapaila kan sulke ontwikkelings arm en landelike gebiede kwesbaar maak as toegang tot water toenemend deur winsoorwegings gedryf word.
As gewone burgers is ons dus vasgevang tussen die twee kante: ANC-kamerade wat maan dat deur alles vir die private sektor, wat deur ’n winsmotief gedryf word, oop te stel dienste vir arm gemeenskappe ontoeganklik kan raak.
Aan die ander kant – enigeen wat die laaste 30 jaar hier was, het beleef hoe byna elke instelling wat deur die regering bestuur word agteruitgegaan het.
Laat ons die regering toe om instellings te bly bestuur en hoop vir die beste? Of beperk ons verliese, sluit ’n instelling soos NSFAS en vertrou dat universiteite beter sal vaar teen ’n laer koste?
Daar is nie maklike antwoorde nie. Maar ek het vertroue in die regering verloor. Ek sien nie waarom NSFAS nie toegemaak moet word en miljarde gespaar word, met die hoop dat daardie miljarde korrek herlei sal word nie.
• Tabane is ’n politieke kommentator. Die mening van skrywers is hul eie en weerspieël nie noodwendig dié van Netwerk24 nie.
